TPHCM có thể lún thêm 1m trong 50 năm, phải đổi cách chống ngập

Khu vực Thảo Điền ở TPHCM ngập như sông trong một trận mưa lớn năm 2026. Ảnh: Minh Quân

TPHCM có thể lún thêm 1m trong 50 năm, phải đổi cách chống ngập


TPHCM - Nguy cơ sụt lún thêm 1m trong 50 năm đòi hỏi thành phố chuyển từ “thoát nước nhanh” sang giữ nước, trữ nước và thích ứng với ngập.

Sụt lún làm gia tăng nguy cơ ngập

Vấn đề trên được các chuyên gia nêu tại Hội thảo về chống ngập và thoát nước trong phát triển đô thị; giải pháp thực hiện các chỉ tiêu về thu gom, xử lý nước thải đô thị đến năm 2030, tổ chức chiều 15.9.

Ông Hoàng Quang Huy - đại diện Công ty tư vấn kỹ thuật quốc tế Royal HaskoningDHV (Haskoning), đơn vị tư vấn lập đề án chống ngập cho TP Thủ Đức (cũ) cho rằng TPHCM đang chịu tác động đồng thời của nhiều yếu tố gây ngập.

Nhiều khu vực có cao độ dưới 2m, trong khi đô thị hóa nhanh làm tăng diện tích bê tông, khiến nước mưa chảy tràn nhiều hơn. Ao hồ, vùng trũng và không gian trữ nước tự nhiên ngày càng thu hẹp.

Tại TP Thủ Đức (cũ), diện tích đô thị hóa mở rộng mạnh giai đoạn 1990 - 2020, làm suy giảm đáng kể khả năng trữ nước tự nhiên. Trong khi đó, hệ thống thoát nước thiếu đồng bộ, một số khu vực chưa được đầu tư đầy đủ. Khi mưa lớn kết hợp triều cường, nguy cơ ngập càng gia tăng.

Khu vực chợ Thủ Đức ngập trong một cơn mưa lớn năm 2026. Ảnh: Minh Quân

Cũng theo ông Huy, sụt lún đất và biến đổi khí hậu đang tạo thêm áp lực lớn cho công tác chống ngập. Số liệu đo đạc của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy tốc độ sụt lún trung bình tại TPHCM và Đồng bằng sông Cửu Long khoảng 2cm/năm; một số khu vực mới phát triển có tốc độ lún cao hơn.

PGS.TS Nguyễn Phú Quỳnh - Phó Viện trưởng Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam cho biết phần lớn cao độ nền dọc hai bên sông Sài Gòn hiện dưới 2m, trong khi mực nước triều thực tế tại trạm Phú An và Nhà Bè đã đạt trên 2m. Nếu tốc độ lún duy trì ở mức 2cm/năm, sau 50 năm khu vực này có thể lún thêm khoảng 1m.

Khu vực Thảo Điền là ví dụ rõ về sự thay đổi này. Khoảng 20 năm trước, nhiều khu vực mới xây dựng tại đây chưa bị ngập thường xuyên, nhưng hiện nay tình trạng ngập xuất hiện nhiều hơn do cao độ thực tế không còn phù hợp với cao độ quy hoạch ban đầu.

Chuyển từ “thoát nước nhanh” sang “giữ nước”

Theo ông Hoàng Quang Huy, với kịch bản lũ tần suất 1% trong điều kiện biến đổi khí hậu năm 2050 cho thấy nhiều khu vực TP Thủ Đức cũ có nguy cơ ngập.

Phía Bắc Thủ Đức có địa hình cao, khiến nước mưa tập trung nhanh về các khu vực thấp. Trong khi đó, nước từ sông Sài Gòn, sông Đồng Nai và hệ thống kênh rạch có thể chảy ngược vào đô thị khi mực nước sông dâng cao.

Trước thực tế này, ông Huy cho rằng TPHCM cần chuyển từ tư duy chỉ tập trung “thoát nước thật nhanh” sang quản lý rủi ro ngập tích hợp.

Theo đó, thành phố cần hình thành các lớp bảo vệ từ thượng nguồn đến hạ lưu; kết hợp điều tiết hồ chứa Dầu Tiếng, Trị An với đê bao, công trình bảo vệ và các giải pháp dựa vào tự nhiên.

Một phương án đề xuất xây đê ven sông Sài Gòn để chống ngập. Ảnh: Công ty Haskoning

Một nguyên tắc quan trọng là “trì hoãn – lưu trữ – tiêu thoát”. Thay vì để nước từ khu vực cao chảy nhanh xuống vùng thấp, cần giữ nước ngay từ thượng nguồn và các khu vực cao. Tại hạ lưu, tăng hồ điều hòa, không gian trữ nước, sau đó tiêu thoát ra sông bằng thủy triều hoặc trạm bơm.

Cách tiếp cận này tương tự mô hình “thành phố bọt biển”, trong đó đô thị được thiết kế để hấp thụ, lưu giữ, điều tiết và tiêu thoát nước.

Ông Huy đề xuất, tại khu vực Tây Bắc Thủ Đức có thể xây dựng hồ điều hòa kết hợp công viên đất ngập nước ở Gò Dưa, phát triển đê xanh dọc sông Sài Gòn, nạo vét kênh rạch và bố trí mương sinh học kết hợp mảng xanh trên các tuyến giao thông lớn.

Theo tính toán, đến năm 2100, nếu không đầu tư các giải pháp chống ngập, rủi ro thiệt hại có thể lên tới 150 triệu USD/năm. Nếu kết hợp công trình và giải pháp dựa vào tự nhiên, mức thiệt hại có thể giảm còn khoảng 50 triệu USD/năm.

Nguồn: TPHCM có thể lún thêm 1m trong 50 năm, phải đổi cách chống ngập