Loài chim có cái tên đặc biệt, được phân bố rộng rãi tại Việt Nam

Một cá thể chim bắt cô trói cột trưởng thành (Ảnh: Hong Wenyang).
Loài chim có cái tên đặc biệt, được phân bố rộng rãi tại Việt Nam


Một loài chim được phân bố rộng khắp trên mọi miền tại Việt Nam, nhưng sở hữu một cái tên đặc biệt ít người biết đến.

Theo thống kê của Cơ sở dữ liệu Chim Thế giới (Avibase), tính đến hết năm 2025, tại Việt Nam ước tính có gần 970 loài chim, bao gồm cả những loài chim di cư. Trong đó, có những loài chim sở hữu cái tên độc đáo. Bắt cô trói cột là một trong số đó.

Bắt cô trói cột, còn có tên gọi chim cu cu Ấn Độ, tên khoa học Cuculus micropterus. Đây là loài chim thuộc họ Cu cu (Cuculidae), được phân bố rộng khắp châu Á, từ Ấn Độ, Pakistan, Sri Lanka, đến Trung Quốc, Hàn Quốc và các quốc gia Đông Nam Á như Việt Nam, Indonesia, Philippines… Loài chim này cũng được tìm thấy tại khu vực phía Đông nước Nga…

Tại Việt Nam, chim bắt cô trói cột được phân bố khắp cả nước, tìm thấy từ vùng đồng bằng đến khu vực rừng núi ở độ cao dưới 2.800 mét. Môi trường sống yêu thích của loài chim này là rừng lá rụng và rừng thường xanh, nhưng cũng xuất hiện ở các vùng đất vườn và bụi rậm dày đặc.

Bắt cô trói cột là loài chim cu cỡ trung bình, dài khoảng 33 cm, kích thước không có sự khác biệt theo giới tính. Chim có đầu xám, mỏ đen, vòng mắt vàng nổi bật, phần lông trên có màu tối đến xám nhạt, phần bụng và ngực có màu sáng với nhiều sọc ngang tối màu. Chim mái thường có bộ lông nhạt hơn con trống.

Chim bắt cô trói cột ăn các loài sâu bướm có lông và một số loài côn trùng nhỏ khác. Loài chim này cũng ăn trái cây, đôi khi tấn công và ăn một số loài côn trùng khi đang bay như mối…

Chim bắt cô trói cột có phần bụng sáng màu với các vạch sọc ngang màu đen (Ảnh: Yip Wai Hoong).

Loài chim ký sinh nuôi dưỡng

Chim bắt cô trói cột là loài chim ký sinh nuôi dưỡng. Vào mùa sinh sản, chim mái sẽ ghép đôi với chim trống. Đến thời điểm sinh, chim trống sẽ đánh lạc hướng những loài chim khác khỏi tổ để chim mái đẻ trứng vào tổ của chúng.

Chim mái đẻ một trứng vào tổ của các loài chim như chèo bẻo, bách thanh nâu hoặc quạ… Trước khi đẻ, chim mái sẽ ăn hoặc hất văng một quả trứng sẵn có trong tổ của vật chủ để thay thế bằng quả trứng do nó đẻ ra.

Chim bắt cô trói cột đang thưởng thức bữa ăn (Ảnh: Vijay Anand Ismavel).

Trứng chim bắt cô trói cột sẽ nở sớm hơn so với trứng của các loài chim bị ký sinh. Sau khi nở, chim bắt cô trói cột non sẽ dùng lưng để hất những quả trứng còn lại trong tổ ra ngoài, giúp chúng được chăm sóc một mình.

Chim non sẽ rời tổ sau khi được chim chủ chăm sóc khoảng từ 4 đến 6 tuần. Chim bắt cô trói cột trưởng thành và bắt đầu sinh sản sau khi được một đến hai năm tuổi.

Loài chim có tiếng hót đặc biệt

Tên gọi “bắt cô trói cột” của loài chim này bắt nguồn từ tiếng hót của chúng. Chim có giọng hót gồm 4 tiếng, nghe giống “bắt cô trói cột”. Ngoài ra, một số vùng miền tại Việt Nam còn phiên âm giọng hót của loài chim này thành “năm trâu sáu cọc”, “chín cô bốn chục” hay “khó khăn khắc phục”…

Người dân tộc Mảng tại Lai Châu cũng có câu chuyện cổ tích kể về nguồn gốc của bắt cô trói cột và tiếng hót đặc biệt của loài chim này.

Không chỉ tại Việt Nam, tiếng hót đặc biệt cũng giúp loài chim bắt cô trói cột xuất hiện trong nhiều câu chuyện cổ tích tại các quốc gia châu Á như Ấn Độ, Trung Quốc, Pakistan…

Tiếng hót đặc biệt của loài chim bắt cô trói cột (Video: Hoàng Liên).

Tình trạng bảo tồn của loài chim bắt cô trói cột

Theo Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN), quần thể loài chim bắt cô trói cột ngoài tự nhiên có xu hướng giảm nhẹ do mất môi trường sống, nhưng không bị đe dọa. Loài chim này được xếp vào nhóm động vật “Ít quan tâm” do số lượng cá thể ngoài tự nhiên vẫn còn nhiều.

Tại Việt Nam, chưa có thống kê về số lượng của chim bắt cô trói cột, nhưng loài chim này vẫn chưa bị đưa vào Sách đỏ Việt Nam cũng như không được pháp luật bảo vệ, cho thấy quần thể của loài chim này vẫn còn ổn định.

Nguồn: Loài chim có cái tên đặc biệt, được phân bố rộng rãi tại Việt Nam