Cá lau kính 'nguy hiểm' thế nào mà nhiều quốc gia khổ sở truy bắt

Cá lau kính 'nguy hiểm' thế nào mà nhiều quốc gia khổ sở truy bắt


Từ Jakarta đến nhiều đô thị Đông Nam Á, cá lau kính đang áp đảo hệ sinh thái, đẩy lùi loài bản địa và gây hệ lụy môi trường nghiêm trọng. Câu chuyện không chỉ của riêng Indonesia hay Malaysia mà là cảnh báo chung với Việt Nam về nguy cơ sinh vật ngoại lai xâm lấn ngày càng khó kiểm soát.

Hàng ngàn con cá lau kính bị kéo lên từ dòng sông Ciliwung (Indonesia) chỉ trong vài giờ cho thấy mức độ “thống trị” đáng báo động của loài ngoại lai này.

Từng được nuôi làm cá cảnh, cá lau kính (thuộc chi Pterygoplichthys) nay trở thành loài xâm lấn nguy hiểm tại nhiều quốc gia Đông Nam Á, đặc biệt ở các thủy vực ô nhiễm.

Tại Jakarta, có khu vực ghi nhận loài này chiếm tới 100% quần thể cá.

Ở Malaysia, tỷ lệ lên đến 80–90% tại một số lưu vực. Sự bùng nổ này khiến các loài bản địa như cá lóc, cá barb hay cá lăng gần như biến mất, làm mất cân bằng sinh thái nghiêm trọng.

Cá lau kính là một loại cá nhiệt đới có tên khoa học là Hypostomus plecostomus. Cá có nguồn gốc từ Nam Mỹ, chúng là loài ăn tạp, thích nghi rộng, cơ thể nhiều xương, vây cực sắc nhọn và cứng như đinh. Ở môi trường tự nhiên, chúng không chỉ tranh cướp thức ăn mà còn có thể hút nhớt (chất nhầy) trên mình của các loài cá khác.

Vây cá dọn bể có thể làm thủng lốp ô tô, đem đi chôn lấp cũng rất khó phân hủy. Khi được thả tự do xuống sông, hồ, chúng chiếm lĩnh môi trường sống của các loài sinh vật khác.

Tại Việt Nam thường được gọi là cá dọn bể, cá tỳ bà, cá lau kiếng. Chúng có thân hình nâu sẫm, da sần sùi, miệng to giống như miệng bát. Đây là loại cá chuyên ăn rong, rêu, tảo, chất nhớt trên các bề mặt thực vật hoặc đáy bể.

Kích thước của cá lau kiếng thường dao động từ 25 đến 30 cm, nhưng có một số loài lớn hơn có thể đạt đến 50 đến 70 cm và nặng từ 1 đến 2 kg, thậm chí đến 7 kg đối với các loài lớn hơn.

Giới chuyên gia cảnh báo, cá lau kính sinh sản nhanh, ít thiên địch, có khả năng thích nghi cao, khiến các biện pháp đánh bắt quy mô lớn chỉ mang tính tạm thời. Cốt lõi của vấn đề nằm ở ô nhiễm môi trường và việc buông lỏng kiểm soát sinh vật ngoại lai.

Cá lau kính từng xuất hiện nhiều trên kênh rạch của tỉnh Vĩnh Long vào năm 2009. Ảnh: Huy Hoàng - TTXVN

Không chỉ gây hại đa dạng sinh học, sinh vật ngoại lai còn kéo theo thiệt hại kinh tế lớn trên toàn cầu và tiềm ẩn nguy cơ sức khỏe. Việt Nam đã ghi nhận cá lau kính xuất hiện tại nhiều sông, kênh rạch, đặt ra yêu cầu cấp bách về kiểm soát.

Từ năm 2017, Viện Nghiên cứu Nuôi trồng thủy sản II đã công bố công trình nghiên cứu đánh giá tác động của thủy sinh vật ngoại lai đến nguồn lợi thủy sản tự nhiên trên địa bàn tỉnh Sóc Trăng.

Qua hơn 2 năm nghiên cứu, phân tích và đánh giá 62 động vật ngoại lai tác động đến nguồn lợi thủy sản tự nhiên, 27 loài ngoại lai đã xuất hiện ngoài môi trường tự nhiên đã được tìm ra.Trong số 27 loài ngoại lai có 5 loài là cá chim trắng, cá lau kính, rô phi thường, rô phi vằn và ốc bươu vàng được xếp vào hạng ở mức mối nguy cao.

Nhiều người khẳng định tác hại của nó đối với các loài thủy sản khác. Bắt được loài này, nhẹ thì rách lưới, nặng thì đứt tay, còn thả chung với loài khác thì chúng hút hết nhớt của cá, tranh giành không gian sống của các loài bản địa.

Ở Đồng Nai, Tây Ninh, những hồ thủy điện lớn như Trị An,… xuất hiện rất nhiều loài cá này. Điều dễ nhận thấy là, nơi nào có loài này sinh sống thì những loài khác “không còn đất dung thân”.

Việc thả sinh vật ngoại lai ra môi trường tự nhiên, dù vô tình hay có chủ ý, đều có thể gây hậu quả lâu dài. Một khi đã xâm lấn, việc loại bỏ gần như bất khả thi. Cơ quan chức năng cần siết chặt quản lý, trong khi người dân cần nâng cao ý thức, không phóng sinh hoặc thả cá cảnh ra môi trường tự nhiên để tránh “nuôi họa” cho hệ sinh thái.

Nguồn: Cá lau kính 'nguy hiểm' thế nào mà nhiều quốc gia khổ sở truy bắt