.Bài viết KTĐN
Cô tôiBí mật nào bên trong não bộ quy ước việc thuận tay phải, tay trái? - Ảnh: SHE KNOWS
Vì sao 90% nhân loại thuận tay phải?
Nếu tay thuận chỉ là chuyện ngẫu nhiên, nhân loại có lẽ đã chia đều 50-50 giữa trái và phải. Điều gì trong sinh học và tiến hóa khiến cán cân nghiêng hẳn về tay phải?
Vì sao chỉ khoảng 1/10 dân số thuận tay trái?
Một tổng phân tích quy mô lớn công bố trên Psychological Bulletin năm 2009, dựa trên dữ liệu của hơn 2 triệu người ở nhiều quốc gia, cho thấy khoảng 10,6% dân số thế giới thuận tay trái.
Con số này được xem là một trong những ước tính đáng tin cậy nhất vì dựa trên nhiều nguồn khảo sát khác nhau.
Các nghiên cứu sau đó đăng trên Scientific Reports cũng cho thấy tỉ lệ dao động quanh mức 10-11%, bất kể châu lục hay nền văn hóa.
Theo tổng hợp của BBC, dù phương pháp khảo sát khác nhau (xác định theo tay viết, tay ăn, hay tay thực hiện thao tác chính), tỉ lệ thuận tay trái hiếm khi vượt quá 12%.
Điều đáng chú ý là sự ổn định của con số này qua thời gian. Ở các thế hệ sinh trước năm 1950, tỉ lệ ghi nhận thấp hơn, nhưng điều đó phần lớn do áp lực xã hội buộc trẻ em chuyển sang viết tay phải.
Khi sự ép buộc này giảm dần, tỉ lệ "thực" dần lộ diện và vẫn xoay quanh mức 1/10. Thậm chí các nhà khảo cổ học khi nghiên cứu vết mài mòn trên răng và công cụ đá của người tiền sử cũng phát hiện dấu hiệu ưu thế tay phải từ hàng chục nghìn năm trước.
Điều đó cho thấy đây không phải sản phẩm của giáo dục hiện đại, mà là một đặc điểm sinh học sâu xa của loài người.
Một điểm thú vị khác: nam giới có xu hướng thuận tay trái nhiều hơn nữ một chút. Tuy nhiên, sự chênh lệch này không lớn đến mức làm thay đổi cán cân chung.
Người thuận tay trái chiếm một tỉ lệ nhỏ nhưng khá ổn định trong thời gian dài - Ảnh: THE PEN
Nếu tay thuận chỉ là chuyện ngẫu nhiên, nhân loại có lẽ đã chia đều 50-50 giữa trái và phải. Điều gì trong sinh học và tiến hóa khiến cán cân nghiêng hẳn về tay phải?
Vì sao chỉ khoảng 1/10 dân số thuận tay trái?
Một tổng phân tích quy mô lớn công bố trên Psychological Bulletin năm 2009, dựa trên dữ liệu của hơn 2 triệu người ở nhiều quốc gia, cho thấy khoảng 10,6% dân số thế giới thuận tay trái.
Con số này được xem là một trong những ước tính đáng tin cậy nhất vì dựa trên nhiều nguồn khảo sát khác nhau.
Các nghiên cứu sau đó đăng trên Scientific Reports cũng cho thấy tỉ lệ dao động quanh mức 10-11%, bất kể châu lục hay nền văn hóa.
Theo tổng hợp của BBC, dù phương pháp khảo sát khác nhau (xác định theo tay viết, tay ăn, hay tay thực hiện thao tác chính), tỉ lệ thuận tay trái hiếm khi vượt quá 12%.
Điều đáng chú ý là sự ổn định của con số này qua thời gian. Ở các thế hệ sinh trước năm 1950, tỉ lệ ghi nhận thấp hơn, nhưng điều đó phần lớn do áp lực xã hội buộc trẻ em chuyển sang viết tay phải.
Khi sự ép buộc này giảm dần, tỉ lệ "thực" dần lộ diện và vẫn xoay quanh mức 1/10. Thậm chí các nhà khảo cổ học khi nghiên cứu vết mài mòn trên răng và công cụ đá của người tiền sử cũng phát hiện dấu hiệu ưu thế tay phải từ hàng chục nghìn năm trước.
Điều đó cho thấy đây không phải sản phẩm của giáo dục hiện đại, mà là một đặc điểm sinh học sâu xa của loài người.
Một điểm thú vị khác: nam giới có xu hướng thuận tay trái nhiều hơn nữ một chút. Tuy nhiên, sự chênh lệch này không lớn đến mức làm thay đổi cán cân chung.
Thuận tay trái và dấu ấn tiến hóa của loài người
Vậy nếu không phải do ngẫu nhiên thì điều gì đã ấn định tỉ lệ 10% này? Giải thích quan trọng nhất nằm ở sự bất đối xứng của não bộ.
Ở khoảng 90% dân số, trung tâm ngôn ngữ nằm ở bán cầu não trái. Bán cầu này kiểm soát vận động bên phải cơ thể.
Khi ngôn ngữ, cũng là một năng lực cốt lõi giúp loài người hợp tác và truyền đạt tri thức, tập trung ở bán cầu trái thì các kỹ năng vận động tinh như cầm bút, thao tác công cụ, điều khiển chính xác cũng phát triển mạnh ở tay phải.
Nghiên cứu di truyền quy mô lớn năm 2019 sử dụng dữ liệu của hàng trăm nghìn người cho thấy nhiều vùng ADN liên quan đến cấu trúc bất đối xứng của não có liên quan đến tay thuận.
Tuy nhiên, không có một "gene tay trái" đơn lẻ nào quyết định tất cả. Tay thuận là kết quả của tổ hợp nhiều yếu tố di truyền nhỏ cộng lại, kết hợp với môi trường phát triển trước và sau sinh.
Điều này lý giải vì sao ngay cả trong các cặp song sinh giống hệt nhau, đôi khi một người thuận tay trái, người kia thuận tay phải. Di truyền có vai trò, nhưng không phải yếu tố duy nhất.
Ngoài sinh học, tiến hóa xã hội cũng có thể góp phần duy trì sự chênh lệch này. Khi phần lớn cộng đồng thuận tay phải, công cụ và môi trường sống được thiết kế theo chuẩn đó.
Sự đồng bộ này có thể giúp nhóm người phối hợp tốt hơn trong săn bắt, chiến đấu hay sản xuất.
Một số nhà khoa học đề xuất rằng tỉ lệ khoảng 10% có thể là một dạng cân bằng tiến hóa, đủ thấp để không phá vỡ sự đồng nhất xã hội, nhưng đủ cao để duy trì đa dạng sinh học.
Trong các môn thể thao đối kháng hiện đại như quần vợt hoặc boxing, người thuận tay trái đôi khi có lợi thế chiến thuật vì đối thủ ít quen đối phó. Đây là một ví dụ nhỏ cho thấy thiểu số đôi khi có lợi thế trong môi trường cạnh tranh.
Tuy nhiên, các tổng kết nghiên cứu chưa tìm thấy bằng chứng thuyết phục rằng người thuận tay trái thông minh hơn hay sáng tạo hơn một cách phổ quát. Những khác biệt, nếu có, thường nhỏ và phụ thuộc bối cảnh cụ thể.
Phát hiện DNA quyết định việc thuận tay trái
Tại sao có người thuận tay phải, có người thuận tay trái? Hóa ra không phải do thói quen sinh hoạt mà hoàn toàn do DNA quyết định việc đó.
Một nghiên cứu năm 2015 cho thấy có 12% dân số thế giới thuận tay trái. Nữ nhiều gấp đôi nam. Một số người nổi tiếng cũng thuận tay trái, ví dụ Leonardo Da Vinci, Pierce Brosnan, Nicole Kidman, Marilyn Monroe, Lewis Caroll... - Ảnh: Rex
Vậy nếu không phải do ngẫu nhiên thì điều gì đã ấn định tỉ lệ 10% này? Giải thích quan trọng nhất nằm ở sự bất đối xứng của não bộ.
Ở khoảng 90% dân số, trung tâm ngôn ngữ nằm ở bán cầu não trái. Bán cầu này kiểm soát vận động bên phải cơ thể.
Khi ngôn ngữ, cũng là một năng lực cốt lõi giúp loài người hợp tác và truyền đạt tri thức, tập trung ở bán cầu trái thì các kỹ năng vận động tinh như cầm bút, thao tác công cụ, điều khiển chính xác cũng phát triển mạnh ở tay phải.
Nghiên cứu di truyền quy mô lớn năm 2019 sử dụng dữ liệu của hàng trăm nghìn người cho thấy nhiều vùng ADN liên quan đến cấu trúc bất đối xứng của não có liên quan đến tay thuận.
Tuy nhiên, không có một "gene tay trái" đơn lẻ nào quyết định tất cả. Tay thuận là kết quả của tổ hợp nhiều yếu tố di truyền nhỏ cộng lại, kết hợp với môi trường phát triển trước và sau sinh.
Điều này lý giải vì sao ngay cả trong các cặp song sinh giống hệt nhau, đôi khi một người thuận tay trái, người kia thuận tay phải. Di truyền có vai trò, nhưng không phải yếu tố duy nhất.
Ngoài sinh học, tiến hóa xã hội cũng có thể góp phần duy trì sự chênh lệch này. Khi phần lớn cộng đồng thuận tay phải, công cụ và môi trường sống được thiết kế theo chuẩn đó.
Sự đồng bộ này có thể giúp nhóm người phối hợp tốt hơn trong săn bắt, chiến đấu hay sản xuất.
Một số nhà khoa học đề xuất rằng tỉ lệ khoảng 10% có thể là một dạng cân bằng tiến hóa, đủ thấp để không phá vỡ sự đồng nhất xã hội, nhưng đủ cao để duy trì đa dạng sinh học.
Trong các môn thể thao đối kháng hiện đại như quần vợt hoặc boxing, người thuận tay trái đôi khi có lợi thế chiến thuật vì đối thủ ít quen đối phó. Đây là một ví dụ nhỏ cho thấy thiểu số đôi khi có lợi thế trong môi trường cạnh tranh.
Tuy nhiên, các tổng kết nghiên cứu chưa tìm thấy bằng chứng thuyết phục rằng người thuận tay trái thông minh hơn hay sáng tạo hơn một cách phổ quát. Những khác biệt, nếu có, thường nhỏ và phụ thuộc bối cảnh cụ thể.
Phát hiện DNA quyết định việc thuận tay trái
Tại sao có người thuận tay phải, có người thuận tay trái? Hóa ra không phải do thói quen sinh hoạt mà hoàn toàn do DNA quyết định việc đó.
Một nghiên cứu năm 2015 cho thấy có 12% dân số thế giới thuận tay trái. Nữ nhiều gấp đôi nam. Một số người nổi tiếng cũng thuận tay trái, ví dụ Leonardo Da Vinci, Pierce Brosnan, Nicole Kidman, Marilyn Monroe, Lewis Caroll... - Ảnh: Rex
Nhóm nghiên cứu đã thực hiện một dự án tìm kiếm mối tương quan giữa sự thuận tay, các khu vực ngôn ngữ của não và các bệnh lý thần kinh, dựa trên hồ sơ DNA của 400.000 người tại Anh. 38.000 người trong số ấy thuận tay trái. Họ phát hiện ra rằng hóa ra thuận tay trái có yếu tố di truyền.
Mặc dù mối liên hệ giữa thuận tay và di truyền đã được nhiều nhà khoa học nghiên cứu nhưng các gen chính xác liên kết với thuận tay trái hoặc tay phải chưa được xác định. Nhờ có nhóm người tham gia lớn, các nhà nghiên cứu đã có thể xác định bốn vùng di truyền có liên quan đến việc thuận tay trái.
Tiến sĩ Akira Wiberg, thành viên hội đồng nghiên cứu y khoa tại Đại học Oxford, cho biết: Khoảng 90% người dân toàn cầu thuận tay phải, và điều này đã xảy ra trong ít nhất 10.000 năm qua. Ở những người tham gia thuận tay trái, các khu vực ngôn ngữ của bên trái và bên phải não "giao tiếp" với nhau theo cách phối hợp hơn. Điều này cho thấy rằng người thuận tay trái có thể có lợi thế khi thực hiện các nhiệm vụ bằng lời nói.
Giáo sư Gwenaëlle Douaud, thành viên nhóm nghiên cứu, giải thích nguyên nhân dẫn đến thuận tay trái là bởi "một sự đột biến" trong khung xương tế bào. Loại đột biến này từng được ghi nhận ở những con ốc sên có vòng xoáy ngược chiều kim đồng hồ. Kết quả xét nghiệm DNA của những người thuận tay trái cho thấy các tế bào học đang thay đổi cấu trúc của chất trắng trong não.
"Đây là lần đầu tiên chúng ta có thể chứng minh rằng những thay đổi về tế bào học liên quan đến sự thuận tay nào có thể quan sát được ở não" - giáo sư Douaud, cũng là một người thuận tay trái, cho biết.
Ở 38.000 tình nguyện viên thuận tay trái, hai nửa não - bán cầu não trái và phải - có sự kết nối tốt hơn và hoạt động mạnh hơn trong các khu vực liên quan đến ngôn ngữ. Các nhà nghiên cứu đề ra giả thuyết rằng những người thuận tay trái có thể có kỹ năng ngôn từ tốt hơn, mặc dù họ không có dữ liệu từ nghiên cứu này để chứng minh điều đó.
Nghiên cứu cũng cho thấy ở những người thuận tay trái có nguy cơ mắc bệnh tâm thần phân liệt cao hơn và nguy cơ mắc bệnh Parkinson thấp hơn một chút so với người thuận tay phải.
Một câu hỏi được đặt ra là kết quả nghiên cứu này có ý nghĩa nào về mặt xã hội đối với những người thuận tay trái hay không, giáo sư Dominic Furniss - thành viên nhóm nghiên cứu - cho biết tại nhiều quốc gia, thuận tay trái bị coi là không may mắn, là một cái gì đó trái với tự nhiên và thường bị ghét bỏ. Điều này được phản ánh rõ rệt trong ngôn ngữ. Ví dụ trong tiếng Việt: trái đồng nghĩa với sai (đi trái đường, đi sai lối, làm trái lời dạy...).
"Những điều chúng tôi phát hiện cho thấy rằng việc thuận tay trái chỉ là kết quả phát triển sinh học của não bộ. Nó được điều khiển bởi ít nhất một phần của các biến thể di truyền mà không liên quan gì đến may mắn, sai trái hay độc hại" - giáo sư Furniss nói.
Kết luận này được nhóm nghiên cứu của Đại học Oxford công bố trên tạp chí Brain hôm 5-9. Tuy nhiên, nghiên cứu này chỉ tìm thấy 1% đầu tiên của DNA di truyền đó và giới hạn tình nguyện viên ở Anh. Vì vậy, cần nhiều nghiên cứu sâu hơn trên toàn cầu để hiểu rõ tác động di truyền đối với việc thuận tay nào.
Nguồn: Vì sao 90% nhân loại thuận tay phải?
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét
Những người bạn