6 món 'khó quên' mùa nước nổi miền Tây

Lẩu cá linh bông điên điển. Ảnh: Hà Lâm
6 món 'khó quên' mùa nước nổi miền Tây


Cá heo kho, chuột nướng lu, hẹ nước chấm cá kho là những món được nhiều người nhắc đến khi miền Tây vào mùa nước nổi.

Đến miền Tây mùa nước nổi từ tháng 9 đến 11 hằng năm, nhiều du khách thích tìm hiểu và thưởng thức các đặc sản vùng sông nước. Dưới đây là 6 món được nhiều khách tìm kiếm do Lan Chi, hướng dẫn viên chuyên tour miền Tây ở TP HCM, liệt kê.

Hẹ nước chấm mắm kho

Hẹ nước là loài rong cỏ thủy sinh mọc dại dưới nước lũ. Để thu hái, người dân phải lội xuống ruộng, trầm mình dưới nước, dùng tay tìm gốc hẹ lắc đất nhão ra rồi nhổ lên cả gốc lẫn rễ.


Rau hẹ nước (màu xanh trong đĩa). Ảnh: Huỳnh Nhi

Những khóm hẹ non sau khi hái xong được giũ sạch bùn rồi đem về ngâm nước khoảng một giờ cho dễ rửa. Một bụi hẹ khoảng 20 lá sẽ được tỉa bỏ bớt khoảng 5 đến 6 lá già, úa rồi bỏ rễ, để lại phần cuống trắng muốt và những lá non. Lá hẹ mọng nước, có vị giòn mát, phần thân trắng gần gốc được cho là ngon nhất. Hẹ nước được dùng ăn sống, nấu canh chua nhưng ngon nhất là ăn sống chấm với mắm kho.

Hẹ nước có nhiều ở vùng Đồng Tháp Mười thuộc các tỉnh Đồng Tháp, Long An và Tiền Giang. Khách có thể tìm mua ở các khu chợ dân sinh hoặc được bày bán hai bên đường. Giá mỗi kg khoảng 20.000 đồng.

Lẩu cá linh bông điên điển

Mùa nước nổi là thời điểm cá linh bắt đầu vào mùa sinh sản, điên điển trổ bông. Cá nhỏ bằng ngón tay út, xương mềm, vị béo, bùi. Lan Chi nói sẽ là thiếu sót nếu khách về miền Tây mùa nước nổi mà không thưởng thức món cá linh non nấu lẩu cùng bông điên điển.


Lẩu cá linh bông điên điển. Ảnh: Hà Lâm

Nồi lẩu ngon, "đúng kiểu miền Tây" phải có cá linh tươi và bông điên điển còn búp non. Để tăng hấp dẫn cho món lẩu, người nấu còn có thêm ngò gai, tỏi phi tạo hương thơm. Cá linh dễ chín nên khi ăn khách không cho vào nồi sớm, ăn tới đâu thả tới đó. Lẩu cá linh non bông điên điển thường ăn kèm các loại rau muống, nhút và bún tươi hoặc cơm trắng, kết hợp chén nước mắm ớt.

Lan Chi cho biết du khách đi bất cứ tỉnh miền Tây nào vào đúng mùa nước nổi cũng có thể thưởng thức lẩu cá linh bông điên điển. Giá lẩu từ 200.000 đến 300.000 đồng.

Chuột đồng nướng lu

Thịt chuột đồng được đánh giá là thơm, dai. Chuột đồng thường ăn lúa và các loại mầm cây non nên thịt sạch. Mùa nước nổi, người miền Tây săn chuột trong các bụi cây rậm gần mặt nước. Chuột đồng chế biến nhiều món nhưng phổ biến, dân dã là nướng lu.


Chuột đồng nướng lu. Ảnh: KDL Mỹ Phước Thành

Thịt chuột ướp cùng tiêu, sả, ớt, đường, bột ngọt, sa tế, chút ngũ vị hương cho ngấm đều gia vị, sau đó xếp từng con vào lu. Người nướng vừa quay vừa trở tay, thêm mỡ, thêm nước gia vị trong khoảng một tiếng cho thịt chín vàng. Chuột đồng nướng lu thành phảm thịt phải thơm, mềm thấm gia vị và da giòn. Món này có thể ăn kèm các loại rau thơm, xà lách và chấm cùng muối ớt chanh.

Lan Chi gợi ý chuột đồng mùa nước nổi bán chủ yếu ở Long An và Đồng Tháp. Khách có thể thưởng thức ở các quán ăn địa phương giá từ 100.000 đồng đến 150.000 đồng phần.

Cá lóc nướng trui

Cá lóc đồng có thịt chắc, vị ngọt xuất hiện nhiều vào mùa nước nổi. Ngoài canh chua cá lóc, người miền Tây thường nướng trui để thưởng thức theo vị đồng quê. Cá sẽ được xiên vào que tre, cắm xuống đất rồi phủ rơm lên và đốt đến khi dậy mùi.


Cá lóc nướng trui. Ảnh: KDL Mỹ Phước Thành

Cá lóc nướng trui ngon khi vừa chín tới, thịt trắng được bao bọc bởi lớp vảy cháy xém. Ngoài chấm muối tiêu chanh, cá còn được cuộn bánh tráng, kèm các loại rau thơm, chuối xanh, dưa chuột, khế và chấm nước mắm me.

Món cá lóc nướng được bán nhiều trong các quán ăn ở miền Tây. Giá từ 100 đến 150.000 đồng phần.

Cá heo kho

Loài cá da trơn nước ngọt ở Đồng bằng sông Cửu Long có tên gọi heo vì khi lặn dưới nước, hoặc bắt đem lên bờ, cá phát âm thanh "ùng ục... eng éc" như tiếng heo kêu. Cá heo mình dẹp, ăn khi đạt cỡ ba ngón tay người lớn. Khi vào mùa, người dân miền Tây thường đặt dớn, lợp hoặc giăng lưới để đánh bắt. Thịt cá heo thơm ngon nhất là da dai, béo. Cá heo sông là một sản vật khan hiếm của miền sông nước.


Cá heo kho tộ. Ảnh: KDL Mỹ Phước Thành

Cá được cắt đầu, đuôi, vây, móc sạch ruột, rửa với giấm và dùng tay chà nhẹ cho hết nhớt và bớt tanh. Phần cá sau khi rửa vài lần với nước sạch được bắc lên bếp đun lửa liu riu cho đến khi nước rút vào cá sền sệt, thịt mềm rồi tắt bếp.

Để thưởng thức các món về cá heo, Lan Chi gợi ý địa chỉ:

- 266 Tôn Đức Thắng, TP Cao Lãnh, Đồng Tháp.
- Khu bãi bồi, Ninh Kiều, TP Cần Thơ

Gỏi tép đồng bông điên điển

Bông điên điển phổ biến ở An Giang, Đồng Tháp, Long An và TP Cần Thơ, được người miền Tây chế biến thành nhiều món như dưa chua, canh, gỏi, hoặc ăn sống chấm cá kho, nhúng lẩu, ăn kèm với bún cá. Trong đó, gỏi tép đồng với bông điên điển là một trong những món khách nên thử.


Gỏi tép đồng bông điên điển. Ảnh: Ngọc Liên

Bông điên điển và tép được xào nhanh trên lửa để giữ được độ giòn, tươi. Bông thơm nồng, tép vị ngọt nhẹ kết hợp kích thích vị giác và đưa cơm. Món này ăn kèm cơm trắng và chấm nước mắm ớt.

Khách muốn thưởng thức gỏi tép đồng bông điên có thể tìm đến các quán ăn địa phương. Giá từ 80.000 đồng đến 150.000 đồng phần.

---

Chất dân dã của ẩm thực miền Tây

Bữa cơm của người dân miền sông nước luôn gắn với cá, bông súng, bông điên điển sẵn có, kết hợp nhiều hương vị tạo nên chất giản dị.

Nhờ mưa thuận gió hòa và phù sa bồi đắp từ sông Tiền, sông Hậu, vùng đất Tây Nam Bộ là vựa lúa lớn nhất cả nước cùng các loại cây ăn quả như chôm chôm, vú sữa, măng cụt, chuối, sầu riêng, dừa... Vì bữa cơm nơi đây đều gắn bó với cá, tôm mỗi ngày nên có câu "trên cơm, dưới cá" như một cách ví von về thói quen ăn uống của người miền Tây.


Vẻ đẹp thiên nhiên hoang sơ, tươi mát, hội tụ đầy đủ những sắc màu của miền sông nước. Ảnh: VNAT

ĐBSCL cũng là nơi sinh sống của nhiều dân tộc như Kinh, Khmer, Chăm, Hoa... mang đến sự đa dạng trong văn hóa và đời sống tinh thần. Nếu người Việt cúng lễ bằng cơm, bánh ít, bánh tẻ, người Hoa lại cúng bằng chè ỉ (bánh trôi tàu), bánh tổ, còn người Chăm dùng bánh dipagòn - một loại bánh truyền thống được làm từ nếp trộn với cốt dừa.

Mùa nước nổi nơi đây kéo dài từ cuối tháng 7 đến tháng 11 hàng năm, kéo theo những đàn cá rô đồng, cá linh và sự sinh trưởng của bông súng, bông điên điển. Với sản vật tươi ngon sẵn có, người dân châu thổ Mekong sáng tạo nên nhiều món ăn chỉ cần nếm qua hương vị cũng khiến du khách khó quên. Trong đó, lẩu cá linh bông điên điển được dùng kèm các loại rau dân dã, đậm màu, trở thành món ăn đặc sắc nhất miền Tây.


Bữa cơm của người dân ĐBSCL thường xuyên có các món làm từ cá. Ảnh:

Dân dã, giản dị nhưng kết hợp hài hòa nhiều hương vị là phong cách đặc trưng của ẩm thực miền Tây. Đặc biệt, người dân nơi đây luôn đẩy hương vị lên cao nhất. Ví dụ khi ăn cay phải cay đến "xé lưỡi", như món lẩu gà ớt hiểm hay bún bò cay Bạc Liêu với ớt, sả, hồi, quế; ăn mặn như kho quẹt, ăn ngọt như chè, bánh. Người miền Tây còn có nhiều loại bánh ngọt như bánh chuối hấp, pía, bò thốt nốt Khmer, bánh đúc ngọt.


Món bún bò cay Bạc Liêu đặc trưng cho khẩu vị "quyết liệt" của người dân địa phương. Ảnh: Lê Nguyên

Ở đây, dừa được người dân sử dụng trong nhiều món ăn như thịt kho củ hũ dừa tươi, cơm dừa tươi, chuối hầm dừa, mắm lóc chưng nước cốt dừa, cua đồng kho sả nước cốt dừa, ốc len xào dừa...

Chao cũng là một nguyên liệu quen thuộc trong bữa cơm của người dân Tây Nam Bộ, được dùng chế biến các món kho, nướng và lẩu. Nhờ vị béo đặc trưng của đậu hũ lên men, chao còn được gọi là "phô mai châu Á". Trong những món ăn dùng chao, phải kể tới lẩu vịt nấu chao, với thịt vịt ninh nhừ mềm, khoai môn dẻo bùi, nước thơm dậy mùi với vị béo của chao, cân bằng với rau muống mát ngọt.

Người dân Nam Bộ còn có biệt tài biến tấu nhiều món ăn khác nhau chỉ từ một nguyên liệu. Ví dụ, chỉ với cá lóc, có thể ra các món: khô cá lóc, bánh canh cá lóc, cá lóc đắp bùn, cá lóc nướng trui, cá lóc hấp, canh chua cá lóc, cá lóc kho, mắm cá lóc...

Dừng chân tại An Giang, du khách nên thử bún cá Long Xuyên, với những miếng cá vàng ươm, nước dùng vàng óng từ củ ngải bún, cá lóc béo, cùng các loại rau địa phương như bông điên điển. Điểm đặc biệt của món ăn nằm ở mắm ruốc, được chế biến cầu kỳ bằng cách bọc trong lá chuối và đem nướng đến khi hương thơm xông lên ngào ngạt. Khi ăn nóng, bát bún cá sẽ ấn tượng hơn.

Bún quậy Kiên Giang là một trong những món gây tò mò cho thực khách khi đến miền Tây. Bún phải ăn kèm với nước chấm tự pha, gồm quất, ớt, đường, bột ngọt, sau đó quậy lên đều để gia vị hòa tan, sánh lại và chuyển màu cam. Để món ăn thêm đa dạng, người ta còn cho thêm nhiều loại topping như chả cá thác lác, tôm tươi, tôm khô, kết hợp với nước dùng thanh ngọt tạo hương vị giản dị nhưng ấn tượng. Trong chuyến du ngoạn ẩm thực miền Tây, không thể bỏ qua các loại mắm Châu Đốc - đặc sản cầu kỳ bậc nhất vùng sông nước An Giang. Với lịch sử 150 năm làm mắm, người Châu Đốc cho ra đời hàng trăm loại mắm có hương vị đặc trưng khác nhau, được làm từ: cá linh, cá sặc, cá lóc, ba khía, cá trèn...

Mắm nơi đây không chỉ nổi tiếng, còn trở thành biểu tượng ẩm thực miền Tây. Để hương vị mắm Châu Đốc được trọn vẹn nhất, du khách có thể dùng trực tiếp, khi đó, vị ngọt thuần túy của các loại cá, tôm kết hợp với cách nêm nếm gia vị đặc trưng sẽ hòa quyện vào nhau. Ngoài ra, mắm còn được chế biến những món ăn khác như mắm kho, lẩu mắm, bún mắm...

Điểm chung trong hầu hết món ăn miền Tây là nguyên liệu được nêm nếm và tẩm ướp gia vị kỹ càng, kích thích tất cả giác quan. Với bộ sản phẩm nước tương, dầu hào, hạt nêm Maggi, ai cũng có thể tự tay chế biến những món đặc sản đúng vị, đậm đà, chứa đựng linh hồn ẩm thực Việt.

Với người Tây Nam Bộ, món ăn không chỉ là để thưởng thức, còn để gửi gắm tâm tình và văn hóa của người dân nơi miệt vườn sông nước.

---

Chuột đồng nướng - món ngon đậm chất miền Tây

Thịt chuột dai, thơm, thấm đều vị chao béo và sa tế, là món khoái khẩu của nhiều thực khách khi đến miền Tây.

Ông Hơn, người Cần Thơ, chia sẻ thịt chuột đồng là một trong những món đặc sản được nhiều người ưa chuộng ở miền Tây. Do nguồn thức ăn của loại chuột này chủ yếu là lúa và các loại cây mầm non nên thịt của chúng rất thơm.

Chuột đồng thường đào hang ở bờ ruộng, bờ đê, làm nơi trú ẩn, sinh sôi và phát triển. Chúng xuất hiện quanh năm, nhưng nhiều nhất vào mùa thu hoạch lúa hoặc mùa nước nổi.

Theo ông Hơn, có nhiều cách để săn chuột ở miền Tây. Ở một số địa phương, vào mùa thu hoạch lúa, cũng là lúc người dân rủ nhau săn chuột đồng. Nhiều năm trước, người dân săn chuột bằng cách ví cù, tức là dùng lưới bao quanh một góc ruộng lúa để dụ chuột chạy vào trú ẩn, rồi dùng lưỡi hái cắt lúa tới đâu thì bắt chuột tới đó. Hiện ở một số cánh đồng, người dân dùng máy gặt đập liên hợp để thay thế sức người thu hoạch lúa. Máy chạy đến đâu, chuột sẽ chạy ra, thuận lợi cho người dân bắt.


Thịt chuột nướng trên bếp than cho vàng đều các mặt. Ảnh: Khánh Thiện

Ở nhiều địa phương khác, đội quân săn chuột thường có người lớn, trẻ em và chó. Chó sẽ men theo bờ ruộng đánh hơi tìm hang. Sau khi phát hiện ra hang, người dân dùng cuốc đào hoặc đổ nước vào để chuột chạy ra. Bên ngoài, trẻ con phục kích chờ bắt chuột. Vào mùa nước nổi, chuột sẽ đổ dồn lên các bờ cao. Lúc này, dụng cụ bắt chuột là xuồng hoặc vỏ lãi, cây chĩa (loại 3 mũi) và đèn soi.

Sau khi bắt chuột, người miền Tây làm sạch theo nhiều cách, phổ biến là hun khói hoặc trụng qua nước sôi để làm sạch rồi rửa với muối, rượu, để ráo. Chuột đồng sau khi làm sạch được chế biến thành nhiều món ngon như quay lu, nướng muối ớt, khìa nước dừa, xào sả ớt, giả cầy, chiên giòn, xào lăn... Song, nếu thích vị béo thơm, người miền Tây sẽ đem chuột nướng với chao.

Chuột sẽ được ướp cùng tiêu, sả, ớt, đường, bột ngọt, sa tế, chút ngũ vị hương... cho ngấm đều gia vị. Sau khoảng 30 phút hoặc một giờ thì chuột đem nướng trên bếp than, chao tán nhuyễn, trộn ít mỡ heo, phết đều lên trên và nướng đến khi chín vàng thơm đều các mặt. Món này có thể ăn kèm các loại rau thơm, xà lách và chấm cùng muối ớt chanh.

Thịt chuột dai, thơm, thấm đều vị béo của chao, một chút cay của sa tế và mùi thơm của than kích thích vị giác. Nhiều thực khách chưa quen, lần đầu thưởng thức món ăn này sẽ có cảm giác e ngại. Nhưng nếu vượt qua "ác cảm" về chuột, món ăn có thể trở thành "khoái khẩu". "Lúc đầu, tôi cảm thấy e ngại khi nhìn những chú chuột nướng nướng chao nằm trên đĩa và không dám ăn. Song, thời gian sau, chính hương vị của đặc sản đồng quê này đã khiến tôi mê mẩn", anh Ngọc Thành, Cần Thơ, chia sẻ.

Hiện ở miền Tây, món ngon từ chuột đồng có mặt trong thực đơn tại một số nhà hàng, điểm du lịch, quán nhậu và là món yêu thích của nhiều thực khách.

Nguồn: 6 món 'khó quên' mùa nước nổi miền Tây