elarus - 'Lưỡi dao kề sát cổ', kịch bản xấu nhất của NATO sẽ là gì?

21 tháng 8 2020- Tình hình Belarus đã chiếm trang nhất trên rất nhiều tờ báo trong suốt giai đoạn đại dịch Covid-19 và mùa bầu cử này. (Nguồn: AP)
Belarus - 'Lưỡi dao kề sát cổ', kịch bản xấu nhất của NATO sẽ là gì?


Tình hình Belarus đang rất phức tạp khiến NATO không khỏi "mất ăn mất ngủ" trước mỗi động thái của Nga.

Belarus-thế lưỡng nan

Tình hình Belarus đã chiếm trang nhất trên rất nhiều tờ báo trong suốt giai đoạn đại dịch Covid-19 và mùa bầu cử này. Các nhà bình luận phương Tây và nhiều nhà lãnh đạo đã tuyên bố sẽ sát cánh cùng hàng chục ngàn người Beralus trong đợt biểu tình phản đối cuộc bầu cử được cho là gian lận gần đây của Tổng thống Alexander Lukashenko.

Việc Điện Kremlin đe dọa sẽ can thiệp để giúp ông Lukashenko trấn áp người biểu tình làm dấy lên quan ngại đối với Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO). Nếu Tổng thống Nga Vladimir Putin giành được quyền kiểm soát Belarus trên thực tế và đưa quân tới đồn trú tại quốc gia này, Nga sẽ làm suy yếu khả năng của NATO trong việc bảo vệ các quốc gia thành viên của mình ở vùng Baltic, và từ đó làm suy yếu uy tín của toàn bộ khối liên minh quân sự này.

Tình thế của ông Lukashenko đang xấu đi nhanh chóng trong vài ngày qua khi các nhà máy lớn đình công, nhiều thành viên của lực lượng an ninh Belarus và của các hãng truyền thông nhà nước bắt đầu rời bỏ vị trí của họ.

Một hãng truyền thông có quan hệ với Điện Kremlin gợi ý khả năng Nga sẽ gửi những người mặc quân phục màu xanh lá nhưng không có phù hiệu, từng được Tổng thống Putin điều tới chiếm giữ khu vực Crimea của Ukraine năm 2014, tới Belarus để dập tắt cuộc nổi loạn.

Ông Lukashenko sau đó tuyên bố rằng ông và Tổng thống Putin đã đồng ý với các điều khoản cho phép Nga can thiệp nếu Beralus cần sự giúp đỡ. Như vậy, “sân khấu” đã được dựng lên để các lực lượng Nga dưới một số hình thức nào đó - có thể là quân đội mặc đồng phục, các nhà thầu quân sự tư nhân hay các lực lượng bí mật - xâm nhập Belarus.

Lời kêu gọi giúp đỡ của ông Lukashenko gửi tới Tổng thống Putin chính là một bước ngoặt đầy kịch tính. Moscow đã gây sức ép với Belarus trong nhiều năm qua để yêu cầu quốc gia này liên kết về quân sự và chính trị với Nga trong một khối gọi là Nhà nước Liên minh.

Ông Lukashenko phản đối yêu cầu này của Tổng thống Putin, bao gồm cả yêu cầu Nga được đặt căn cứ quân sự ở Belarus. Trên thực tế, mãi tới tận gần đây, ông Lukashenko vẫn lên tiếng cho rằng chính ông Putin là kẻ đứng đằng sau các bất ổn hậu bầu cử ở quốc gia này, và vị Tổng thống Belarus này đã tìm cách giữ khoảng cách với Moscow.

Tuy vậy, tình thế hiện nay đã đủ xấu tới nỗi ông Lukashenko sợ rằng có thể sẽ mất khả năng kiểm soát hoặc Tổng thống Putin sẽ đưa quân can thiệp để thực hiện các yêu sách trước đây, hoặc cả hai điều này sẽ cùng xảy ra. Dù trong tình huống nào, có vẻ ông Putin sẽ đạt được tính toán của mình, bao gồm việc buộc liên kết với Nga và cho phép Nga đặt căn cứ quân sự.

Belarus tọa lạc tại một vị trí chiến lược trọng yếu. Quốc gia này ngăn cách phần lãnh thổ chính của Nga với Ba Lan và Lithuania cũng như bao bọc lối vào phía Bắc của Kiev - thủ đô của Ukraine. Nga có một lãnh thổ tách biệt là Kaliningrad nằm trên bờ biển Baltic giữa Ba Lan và Lithuania; ngăn cách giữa Kaliningrad và Belarus là một hành lang rộng 40 dặm được gọi là Khoảng trống Suwalki.

Các lực lượng bộ binh và hậu cần của NATO phải sử dụng hành lang này nếu muốn đến được các quốc gia vùng Baltic. Hiện nay việc đi lại của NATO qua Khoảng trống Suwalki đang gặp nhiều thách thức do Tổng thống Putin đã triển khai nhiều vũ khí tại Kaliningrad. Nếu ông Putin tiếp tục giành được quyền đưa các lực lượng phòng không và bộ binh tới đồng trú ở phía bên kia Khoảng trống Suwalki, trong lãnh thổ Belarus, thì khả năng NATO hỗ trợ các lực lượng ở vùng Baltic – chứ chưa nói tới việc tiếp viện cho các lực lựng này trong trường hợp xảy ra khủng hoảng – sẽ cực kỳ khó khăn. Hơn nữa, với các lực lượng bộ binh tiếp viện chỉ cách một giờ đồng hồ lái xe, ông Putin có thể biến Kaliningrad từ một vùng lãnh thổ dễ bị tấn công thành một “lưỡi dao thực sự” kề sát cổ NATO.

Mỹ và phương Tây có thể "bắt bài" Nga

Cho tới nay, Tổng thống Putin vẫn chưa điều các lực lượng thông thường tới Belarus, và có thể ông sẽ không làm như vậy. Cho dù kết quả của cuộc khủng hoảng này ra sao, ông Putin có khả năng sẽ không đặt căn cứ ở Belarus.

Tuy nhiên, phương Tây có thể định hướng tính toán của ông Putin bằng cách tỏ rõ rằng việc biến Belarus thành một căn cứ quân sự của Nga sẽ dẫn tới những hậu quả mà ông Putin không thể gánh chịu được, như là việc công bố một gói trừng phạt kinh tế đối với Nga trong trường hợp lực lượng của Nga tiến vào Belarus, và tăng cường thêm một gói trừng phạt nữa nếu Nga đặt căn cứ quân sự ở Belarus.

Tổng thống Putin đặc biệt dễ bị tác động trước sức ép từ những biện pháp trừng phạt bổ sung trong giai đoạn này. Nền kinh tế Nga vốn đã suy yếu sau việc giảm giá năng lượng, các lệnh trừng phạt từ sau khi chiếm Crimea, và hiện nay là đại dịch Covid-19. Khả năng phải gánh chịu thêm sức ép kinh tế đủ để ngăn cản Tổng thống Putin tiến quá xa và quá nhanh trong vấn đề Belarus.

Không một ai ở châu Âu hay ở Mỹ muốn một cuộc chiến tranh với Nga. Bản thân sự tồn tại của NATO cũng chỉ là để răn đe các cuộc tấn công nhằm vào các quốc gia thành viên của khối. Sự độc lập tương đối của Belarus đối với Nga, cho tới hiện nay, là một rào cản quan trọng đối với chính sách của Nga ở nước ngoài. Phương Tây nên tận dụng sức mạnh kinh tế của mình để bảo vệ tính độc lập đó của Belarus hết sức có thể.

---

Tình hình Belarus: Giao trứng cho người, hiểm họa khó đoán

Sự can dự của Nga và Liên minh châu Âu (EU) vào tình hình chính trị nội bộ của Belarus có thể khiến bất ổn tại quốc gia Đông Âu vượt tầm kiểm soát. Bình luận của báo Thế giới & Việt Nam.


Bà Svetlana Tikhanovsky và đương kim Tổng thống Belarus Alexander Lukashenko. (Nguồn: Telegraph)

Cuộc đối đầu giữa hai nhân vật chính trị hàng đầu đang khiến tình hình Belarus bế tắc. Một bên là ứng cử viên đối lập Svetlana Tikhanovskaya. Không chấp nhận thất trong cuộc bầu cử vừa qua khi tỷ lệ phiếu bầu chỉ vỏn vẹn 10,12%, bà đã kêu gọi tổ chức các cuộc biểu tình vào cuối tuần, ngày 10/8, trước khi sang nước láng giềng Lithuania lánh nạn. Theo bà, nếu các phiếu bầu được kiểm đúng cách, bà đã giành được sự ủng hộ từ 60 – 70%. Tuy nhiên, chừng đó áp lực rõ ràng là chưa đủ để khiến chính trị gia với 26 năm cầm quyền Alexander Lukashenko chùn bước.

Bên còn lại không ai khác ngoài đương kim Tổng thống Alexander Lukashenko. Giành chiến thắng trong cuộc bầu cử gây tranh cãi với 80,1% số phiếu, song ông đã chẳng thể vui mừng được lâu: Các cuộc biểu tình nổ ra với sự tham dự của hơn 100.000 người, quy mô lớn chưa từng thấy kể từ sau khi Liên Xô sụp đổ, đã tạo ra áp lực chưa từng có và buộc ông phải tìm cách xoay sở.

Khác nhau là vậy, song cả hai nhân vật đều mong muốn giải quyết vấn đề thông qua sự trợ giúp từ bên ngoài. Tuy nhiên, sự lựa chọn này có thể để lại nhiều hệ quả khôn lường và dù kẻ chiến thắng là ai, người thất bại luôn là nhân dân Belarus.

Giao trứng cho người

Cụ thể, bà Tikhanovskaya đã tuyên bố thành lập Hội đồng Phối hợp để đảm bảo cho một quá trình chuyển giao, yêu cầu các chính phủ nước ngoài “giúp đỡ tổ chức đối thoại với các nhà cầm quyền Belarus”. Theo bà, các nhà chức trách phải thả tất cả những người đã bắt giữ, rút lực lượng an ninh khỏi đường phố, điều tra người ra lệnh trấn áp và tổ chức bầu cử một khi ông Lukashenko từ chức.

Tiếng nói của bà đã được Liên minh châu Âu (EU) lắng nghe. Ngày 14/8, các bộ trưởng EU đã nhất trí đưa ra danh sách những đối tượng ở Belarus phải chịu các vòng trừng phạt mới. Ngày 17/8, Đức ủng hộ việc mở rộng các biện pháp trừng phạt dành cho các dối tượng chỉ huy chiến dịch trấn áp người biểu tình.

Theo Chủ tịch Hội đồng châu Âu Charles Michel, các nhà lãnh đạo EU sẽ gặp mặt trực tuyến về Belarus sáng ngày 19/8 (giờ GMT). Cuộc họp sẽ xem xét khả năng thiết lập quỹ giúp đỡ người bị trấn áp, tài trợ dự án tăng cường đa nguyên truyền thông, cải cách lực lượng cảnh sát, mở rộng trao đổi sinh viên và tạo điều kiện để người lao động Belarus tiếp cận với thị trường lao động khối.

Song những kịch bàn này chỉ xày ra một khi ông Lukashenko từ bỏ quyền lực, điều hiện tại khó có thể xảy ra khi ông đang nhận được sự hỗ trợ của Nga. Dù bất đồng Nga – Belarus còn đó và tình hình chính trị tại quốc gia Đông Âu tiếp tục bất ổn, song Moscow vẫn lựa chọn ủng hộ người đứng đầu Minsk. Chỉ trong vòng 4 ngày, hai nguyên thủ quốc gia đã điện đàm tới 3 lần. Quan trọng hơn, trong các cuộc điện đàm với Thủ tướng Đức Angela Merkel và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron trước đó, ông Putin khẳng định Nga không chấp nhận bất cứ sự can thiệp nào vào công việc nội bộ của Belarus. Về phần mình, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết sẽ thảo luận với Nga về Belarus khi thích hợp, cho rằng các cuộc biểu tình tại đây phần lớn diễn ra ôn hòa.


Tổng thống Belarus Alexander Lukashenko và người đồng cấp Nga Vladimir Putin. (Nguồn: TASS)

Hiểm nguy rình rập

Tuy nhiên, trên thực tế, sự tham dự tích cực của các thế lực bên ngoài vào tình hình nội bộ của Belarus có thể để lại hậu quả khôn lường.

Đầu tiên, quốc gia này có thể trở thành “chiến trường” nơi Nga và EU, tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đối đầu. Sau cuộc điện đàm, Tổng Thư ký NATO Jens Stoltenberg và Tổng thống Ba Lan Andrzej Duda nhất trí rằng Belarus cần phải thể hiện sự tôn trọng đầy đủ đối với các quyền cơ bản, bao gồm quyền tự do ngôn luận và biểu tình hòa bình. Đồng thời, NATO cần duy trì cảnh giác và phòng thủ nghiêm ngặt, sẵn sàng đối mặt và ngăn chặn mọi hành động chống phá.

Ngay sau đó, phát biểu ngày 18/8, Tổng thống Alexander Lukashenko khẳng định đã điều các đơn vị vũ trang tới biên giới phía Tây nhằm đáp lại tuyên bố của nước ngoài về tình hình nội bộ Belarus. Ngày 16/8, điện đàm với người đồng cấp Belarus, Tổng thống Vladimir Putin khẳng định Nga “sẵn sàng cung cấp hỗ trợ cần thiết”, thậm chí thông qua Tổ chức Hiệp ước An ninh Tập thể (CSTO) từ thời Liên Xô, dù điều này chỉ xảy ra trong trường hợp có “các mối đe dọa quân sự từ bên ngoài”.

Thứ hai, dù ông Lukashenko hay bà Tikhanovskaya ca khúc khải hoàn, niềm vui sẽ không kéo dài và Belarus sẽ sớm đối mặt nguy cơ bị chia rẽ. Trong trường hợp bà Tikhanovskaya chiến thắng, thách thức đến từ phe ủng hộ ông Lukashenko và Nga sẽ khiến người không có kinh nghiệm chính trị như bà gặp khó. Ngược lại, dù có sống sót sau cơn bão, quyền lực của ông Lukashenko sẽ suy yếu nghiêm trọng, trong khi phải vượt lực cản từ phe đối lập, phương Tây, tránh “lực hút” từ Nga.

Buồn thay, trong tất cả các kịch bản này, người thất bại vẫn luôn là người dân Belarus. Tuyên bố các nguyên tắc cơ bản của luật quốc tế được thông qua tại Nghị quyết 2625 (XXX) năm 1970 của Đại hội đồng Liên hợp quốc đã khẳng định các dân tộc đều có quyền tự do quyết định chế độ chính trị mà không có sự can thiệp từ bên ngoài và các quốc gia có nghĩa vụ tôn trọng, thúc đẩy việc hiện thực hóa quyền này. Tương lai của Belarus cần và phải được định đoạt bởi người Belarus; các thế lực bên ngoài, dù là Nga, Mỹ hay EU cần tôn trọng và thúc đẩy quyền, nguyện vọng đó.

Sky+ (TGVN)